Όταν ασχολείται κάποιος με την Κουμανδαρία είναι ωσάν να ασχολείται με ένα κόσμο μεταξύ μύθου και πραγματικότητας, έτσι δεν πρέπει με κανένα τρόπο να εκπλήσσεται με ότιδήποτε ακούσει ή διαβάσει. Αυτή είναι η δική μου άποψη που αποκρυσταλλοποιήθηκε μετά από την τελευταία έρευνά μου γύρω από αυτό το πανάρχαιο κρασί της Κύπρου. Εξάλλου κανείς δεν θα πίστευε ότι για ένα και μόνο κρασί θα μπορούσε να γραφτεί ολόκληρο βιβλίο αποτελούμενο από 260 σελίδες. Κι όμως η Κουμανδαρία έχει τόσο πλούσια ιστορία, που το βιβλίο «Κουμανδαρία, το κρασί θρύλος της Κύπρου» με τις 260 σελίδες του, θα εμπλουτίζεται συνέχεια με νέα στοιχεία, έτσι να μην εκπλαγείτε αν στην επόμενη έκδοση του βιβλίου οι σελίδες τελικά ξεπεράσουν τις τριακόσιες.

Για να γίνω πιο συγκεκριμένος αναφέρομαι στην ανακάλυψη ενός ποιήματος, γραμμένο το 1224 από τον Γάλλο ποιητή Henry d’Andeli και που φέρει τον τίτλο «Ο πόλεμος των κρασιών». Ο Henri d’ Andeli, ποιητής του 13^ου αιώνα είναι στην ουσία ο συγγραφέας των διάσημων έργων «Η πτώση του Αριστοτέλη» (Lai Aristote), για το οποίο ίσως ασχοληθούμε μια άλλη φορά, «η μάχη των επτά καλών τεχνών» (de la Bataille des VII Ars» και η μάχη των κρασιών (la Bataille des Vins), ποίημα διακόσιων τεσσάρων οκτασύλλαβων έμμετρων στίχων.

Από όλα αυτά μας ενδιαφέρει προς το παρόν η μάχη των κρασιών. Αυτό το ποίημα ουσιαστικά αναφέρεται στον πρώτο διαγωνισμό κρασιών που έγινε ποτέ και ο οποίος αρχίζει στο τραπέζι του βασιλιά της Γαλλίας Φιλίππου Β΄, δηλαδή του Φίλιππου-Αύγουστου, όπως συνήθως ονομάζεται, και ο οποίος, όπως λέγουν πολλές μαρτυρίες, ήταν φανατικός φίλος του ποτού. Ο βασιλιάς, ο οποίος προτιμούσε κρασί για πρωινό αντί οτιδήποτε άλλο, έστειλε τους αγγελιοφόρους του για να συλλέξει παντού, από όλο τον κόσμο, τα καλύτερα λευκά κρασιά, τα οποία ο ποιητής απαριθμεί με κάθε λεπτομέρεια στο ποίημά του. Πριν προχωρήσουμε όμως θα ήθελα να πληροφορήσω ότι ο βασιλιάς Φίλιππος Β΄ είναι ο ίδιος που μαζί με τον Ριχάρδο τον Λεοντόκαρδο της Αγγλίας και τον Γερμανό Μπαρμπαρόζα ηγήθηκαν της Τρίτης Σταυροφορίας, η οποία, όπως γνωρίζετε, έφερε πολλά δεινά στην πατρίδα μας. Εκείνο όμως που συνδέει τον βασιλιά Φίλιππο με την Κύπρο είναι ότι τελικά το νησί πέρασε στα χέρια των Φράγκων βασιλιάδων, στους οποίους η Κουμανδαρία οφείλει το όνομά της. Μάλιστα, μετά την παραπομπή των Ναϊτών ιπποτών σαν αιρετικούς, η περιοχή της Κουμανδαρίας, “La Grande Commandarie”, περιήλθε τελικά το 1307 στην κατοχή ενός από τους απογόνους του Φιλίππου-Αύγουστου, του Γάλλου βασιλιά Φίλιππου Δ’.

Ο διοργανωτής λοιπόν αυτού του πρώτου διαγωνισμού κρασιού δεν ήταν εντελώς ξένος για την Κύπρο, αντίθετα οι δεσμοί του με το νησί ήταν σημαντικοί. Κι εδώ ο βασιλιάς για να αποδείξει τη σοβαρότητα αλλά και την αμεροληψία στην κριτική των κρασιών διόρισε ένα ξένο ειδικό, μη Γάλλο, για να κρίνει εκείνος ποιο από όλα τα κρασιά είναι το καλύτερο, κι αυτός δεν ήταν άλλος παρά ένας Άγγλος ιερέας, ο οποίος φαίνεται ήταν ξεφτέρι στην οινοποσία.

Ο Άγγλος ιερέας, λοιπόν, φορώντας πετραχήλι και του οποίου τα σπασμένα γαλλικά με αγγλική προφορά μάλλον θα προκαλούσαν κωμικές καταστάσεις, αφόριζε τα κακά κρασιά ή τα απέδιωχνε με χτυπήματα του ραβδιού του. Όσα παρέμεναν διεκδικούσαν πια μια καλή θέση και, όπως λέει ο ποιητής, θα είχαν αρχίσει να τσακώνονται μεταξύ τους, εάν τα κρασιά τα ίδια είχαν τον τρόπο να το κάνουν. Ο τίτλος, «η μάχη των κρασιών», φέρνει στη θύμηση φυσικά άλλες ποιητικές μάχες του ίδιου ποιητή, και ιδιαίτερα τη «μάχη των επτά τεχνών». Αυτές οι μάχες προέρχονται από το έργο «Οι Ψυχομαχίες» (psychomachies), των οποίων το πρώτο και το διασημότερο είναι αυτό της σύνεσης, και που αποτελεί μια από τις μεγάλες επιτυχίες της λατινικής καθομιλουμένης λογοτεχνίας.

Κανείς δεν ξέρει αν το περιεχόμενο του ποιήματος «ο πόλεμος των κρασιών» είναι αλήθεια ή μύθος, πάντως και σαν μύθος αποτελεί μεγάλη επιτυχία του κυπριακού κρασιού. Ο ίδιος ο ποιητής στην αρχή παραδέχεται ότι πρόκειται για μύθο, αλλά κανείς δεν μπορεί να ξέρει πότε ο ποιητής λέγει την αλήθεια και πότε όχι, γιατί το πάθος του για την ομοιοκαταληξία τον οδηγεί συνεχώς σε αμφιλεγόμενες καταστάσεις. Όπως κι αν έχουν τα πράγματα η σημασία του ποιήματος αυτού για μας είναι διπλή. Πρώτα από όλα γίνεται μια πρώτη αναφορά σε διεθνή διαγωνισμό κρασιών και από την άλλη πρώτο στη σειρά βρίσκεται το κυπριακό κρασί. Πάντως, όπως είπαμε και πιο πάνω, πρόκειται για ένα ποίημα που δεν έχει μεγάλη λογοτεχνική αξία, αφού για χάρη της ομοιοκαταληξίας θυσιάζεται η ουσία, καταλήγοντας κάποτε σε ανόητες εκφράσεις. Δεν μπορεί να εξηγηθεί διαφορετικά η σύνδεση του κυπριακού κρασιού με την μπίρα, παρά από το γεγονός ότι στα γαλλικά η Κύπρος (Chypre), ομοιοκαταληκτεί με τη λέξη μπίρα d’Ypres, όπως φαίνεται και από τον πρωτότυπο στίχο στα γαλλικά:

D’abord manda le vin de Chypre
Ce n’était pas cervoise d’Ypres

Στο διαγωνισμό αυτό των κρασιών από όλη την Ευρώπη και τη Γαλλία, την πρώτη θέση κατέλαβε το κρασί της Κύπρου που είμαι βέβαιος ότι πρόκειται για την Κουμανδαρία. Ο ίδιος ο ποιητής ονομάζει το κρασί της Κύπρου «manda», ένα όνομα που παρομοιάζει πολύ με το όνομα της Κουμανδαρίας, έτσι έχοντας υπόψη από τη μια τα πολλά λάθη που έχει το ποίημα, για χάρη του μέτρου και της ομοιοκαταληξίας, και από την άλλη τη σχέση του βασιλιά Φίλιππου με την Κύπρο, τότε μπορούμε με άνεση να πούμε με σιγουριά πια ότι το κρασί της Κύπρου που έλαβε μέρος στο διαγωνισμό ήταν η Κουμανδαρία.

Πιο κάτω παραθέτω μερικά κομμάτια από το ποίημα, σε μετάφραση από τα γαλλικά, μια δουλειά πολύ δύσκολη, αφού ο ποιητής πολλές φορές χρησιμοποιεί αλληγορίες και λαϊκές εκφράσεις, γεγονός που δυσχεραίνει πολύ τη διπλή μετάφραση.

Το ποίημα ξεκινά με την παρουσίαση του βασιλιά Φίλιπου-Αυγούστου:

Θέλεις να ακούσεις σπουδαίο μύθο

Ποιος θαρρείς προχτές έστησε τραπέζι;

Ο θείος βασιλιάς ονόματι Φίλιππος

Που αμέσως δρόσισε το λαιμό

με σπουδαίο κρασί, κρασί λευκό.

Κι αφού το βρήκε σπουδαίο και καλό,

έπλεξε το εγκώμιό του

για τη γεύση και το σώμα,

που είχε το κρασί στο στόμα.

Κι ήπιε, έστω κι αν δεν διψούσε, δεν έχασε καιρό.

Φαίνεται ότι είχε δοθεί μεγάλη σημασία σ’ αυτό το γεγονός, γιατί είχαν καλεστεί να παρευρεθούν σ’ αυτό το διαγωνισμό πολλοί αντιπρόσωποι. Λέγει ο ποιητής:

Ο εξαιρετικά ευγενικός και σοφός μας βασιλιάς
και με αντιπροσώπους παρών όλος ο ντουνιάς,
ετοιμάζεται τα καλύτερα κρασιά να βρει,
απ’ όλα όσα υπάρχουν πα’ στη γη.

Μετά από αυτό αρχίζει η παρουσίαση όλων των κρασιών που θα λάβουν μέρος στο διεθνή διαγωνισμό με πρώτο το κρασί της Κύπρου:

Αρχή μας κάνει η Κουμανδαρία, της Κύπρου το κρασί
προσοχή, δεν είναι μπίρα που μοιάζει με κρασί
Κρασιά της Αλσατίας και της Μοζέλης,
Κρασιά Aunis και του Ροσιελέ
τα ιερά κρασιά, και του Taillebourg,
Από το Μιλάνο και από το Trenebourg,
Κρασιά από τη Πάλμα, κρασί της Plaisance ,
Κρασιά Espag, της Προβηγκίας,
κλπ,κλπ.

Συνεχίζει να απαριθμεί και να ονομάζει όλα τα κρασιά που είχαν συγκεντρωθεί από όλο τον κόσμο, περίπου γύρω στα σαράντα τέσσερα. Αφού γίνεται μια κάποια συζήτηση για τα προτερήματα και τα ελαττώματα των διάφορων κρασιών, έτσι που να θυμίζει πόλεμο, τελικά ο ιερέας οινοκρίτης ανακηρύττει το καλύτερο κρασί, το οποίο όμως βραβεύει ο ίδιος ο βασιλιάς, όπως λέει και το ποίημα:

"ο βασιλιάς βράβευσε τότε τα καλά κρασιά
έδωσε στο καθένα κι ένα τίτλο για να φέρει.
Το κρασί της Κύπρου φτιαγμένο από παπά
έλαμψε πρώτο σαν αστέρι.

Αυτά λοιπόν για την Κουμανδαρία μας, που εδώ στην Κύπρο πολλοί ακόμη δεν εκτιμούν και τιμούν, με την άγνοιά τους ή από συμφέρον, ξένα κρασιά, όπως κάποιος Κύπριος που θεωρείται ατσίδας στη μαγειρική και στη γνώση των κρασιών και ο οποίος έγραψε τα εξής σε ένα περιοδικό για το ποτό που προτείνει να συνοδεύσει τη συνταγή του για τα brownies: «Σερβίρετέ τα με παγωτό και συνοδέψτε τα με ένα porto ή με μια μαυροδάφνη», ενώ παρακάτω προτείνει για συνοδεία των σοκολατιών «…κονιάκ ή παλαιωμένο πόρτο». Δυστυχώς δεν μπορώ ούτε να γελάσω. Τόση η άγνοια και τόση η ξενομανία!

Κυριάκος Δ. Παπαδόπουλος

Οινολόγος και συγγραφέας τεχνικών και ιστορικών βιβλίων.

Gallery

Search keyword

Search products