Κάθε χρόνο κάθε ενήλικας κύπριος καταναλώνει περίπου 21,68 λίτρα κρασί και αποτελεί περίπου το μέσον όρο της ευρωπαϊκής κατανάλωσης, όπου το Βατικανό έχει τη μεγαλύτερη κατά κεφαλή κατανάλωση με 62 λίτρα, ενώ η Γαλλία έχει 55,85 λίτρα, η Ιταλία 48 και η Ελλάδα 22,9 λίτρα κατά κεφαλή. Όσον αφορά τη συνολική κατανάλωση αλκοολούχων ποτών η Κύπρος βρίσκεται στα ίδια επίπεδα με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, έχοντας μια κατανάλωση 11,5 λίτρα κατά κεφαλή, και όπου το ψηλότερο ποσοστό έχει το Λουξεμβούργο με 15,5 λίτρα κατά κεφαλή.

Οι πωλήσεις γενικά των αλκοολούχων ποτών κατά τον Δεκέβρη είναι συνήθως διπλάσιες απ’ ό,τι σε άλλους μήνες, και αυτό βέβαια δεν αποτελεί καμιά έκπληξη. Ο Δεκέβρης είναι η εποχή της πνευματικότητας και των πολλών θρησκευτικών γιορτών, το δε οινόπνευμα είναι ένα συνοδευτικό των γιορτών και του θρησκευτικού τελετουργικού, δεδομένου ότι ο άνθρωπος από καταβολές του συνέδεσε τη γιορτή με την προσευχή. Ο Δεκέβρης ήταν σχεδόν πάντα κρύος, σκοτεινός και κάποτε καταθλιπτικός μήνας, συνοδευόμενος από αρρώστιες και κρυολογήματα, που απαιτούσαν μια αναρρωτική παραμονή στο σπίτι, για τις οποίες το οινόπνευμα ήταν για πολλά χρόνια το μοναδικό και πιο προσιτό φάρμακο έτσι που να θεωρείται το αρχαιότερο φάρμακο της ανθρωπότητας.

Επιπλέον, ο Δεκέβρης είναι εποχή αφιερωμένη στην οικογένεια, όπου, μέσα στη ζεστασιά του σπιτιού, ο σημερινός άνθρωπος παίρνει και δίνει αγάπη, μια αγάπη απαραίτητη για το ισοζύγιο του «εγώ» του, έτσι η απόλαυση του οινοπνεύματος γίνεται αναπόσπαστο στοιχείο των δεσμών εντός της οικογένειας, αυτής της εκτεταμένης φυλογενετικής οικογένειας των ανώτερων θηλαστικών και άλλων ζώων που έχουν θέσει τα φρούτα σαν κύριο στοιχείο της διατροφής τους. Κατά βάθος είμαστε φρουτοφάγοι.

Τίποτα δεν μεταδίδει πιο έντονα και πιο αποτελεσματικά την παρουσία των ώριμων, εύγευστων φρούτων όσο το άρωμα της ζύμωσης. Όσο πιο πίσω μπορούμε να κοιτάξουμε, οι άνθρωποι είχαν μια σχέση αγάπης με τα ποτά που παράγονται με ζύμωση. Και όχι μόνο οι άνθρωποι. Από τις μύγες των φρούτων μέχρι τους ελέφαντες, σχεδόν όλα τα ζώα, εάν τους δώσετε τροφή που περιέχει οινόπνευμα ή σάκχαρα θα ενθουσιαστούν

Οι άνθρωποι, όμως, ίσως να έχουν ακόμη έναν λόγο για να αγαπούν το οινόπνευμα. Οι Έλληνες χρησιμοποιούσαν το κρασί για να ξεδιψούν γι’ αυτό και το αναμείγνυαν με νερό, αφού το οινόπνευμα και η οξύτητα του κρασιού σκότωναν τα παθογόνα μικρόβια με τα οποία ήταν μολυσμένα τα νερά. Στα μεγάλα τους ταξίδια στη θάλασσα αναμείγνυαν κρασί με θαλασσινό νερό. Κατά την αρχαιότητα, το διαθέσιμο νερό ήταν μολυσμένο με χολέρα και με άλλα επικίνδυνα μικρόβια, οπόταν η ταβέρνα ήταν το ασφαλέστερο καταφύγιο για να ξεδιψάσει κάποιος. Το οινόπνευμα δεν είναι μόνο ένα ήπιο αντισηπτικό, αλλά η διαδικασία παραγωγής του απαιτεί να βράζεται ή να υποβάλλεται σε επεξεργασίες αποστείρωσης. Οι άνθρωποι που έπιναν αλκοολούχα ποτά έτειναν να ζουν περισσότερο και να αναπαραγάγουν περισσότερο από αυτούς που δεν έπιναν καθόλου, γεγονός που μπορεί εν μέρει να εξηγήσει τη φυσιολογική ροπή που έχουν οι άνθρωποι προς το οινόπνευμα.

Διάφοροι αρχαιολόγοι έχουν ανακαλύψει εκτενή στοιχεία για την αρχαία καταγωγή και την πανταχού παρουσία των αλκοολούχων ποτών. Η αρχαιότερη παραγωγή κρασιού έχει εντοπιστεί στη Μεσοποταμία, ενώ στην Ερήμη της Κύπρου βρέθηκε ολόκληρο εργαστήριο παραγωγής κρασιού που ανάγεται στο 2500 π.Χ. με πολλούς αμφορείς, οι οποίοι περιείχαν υπολείμματα από κρασί. Αυτό το γεγονός κατατάσσει την Κύπρο σαν την κοιτίδα του Ευρωπαϊκού κρασιού. Μια από τις παλαιότερες γνωστές συνταγές, που βρίσκεται σκαλισμένη σε μια σουμερική ταμπλέτα από άργιλο και που χρονολογείται πίσω σχεδόν 4.000 χρόνια, αναφέρεται στην παραγωγή μπίρας. Υπολείμματα μέσα σε βάζο 9.000 ετών από τη βόρεια Κίνα αποδεικνύουν ότι οι πολίτες της Jiahu κατασκεύαζαν κρασί από ρύζι, από σταφύλια, από λευκάγκαθα και μέλι. Πρόσφατα, ο Δρ McGovern και ο John S. Henderson από το πανεπιστήμιο Cornel και οι συνάδελφοι τους παρουσίασαν στοιχεία στα πρακτικά της εθνικής ακαδημίας επιστημών ότι το πρώτο γνωστό ποτό σοκολάτας, που έγινε από τις εγκαταστάσεις κακάου στην Ονδούρα 1.400 χρόνια πριν, ήταν πιθανώς ένα αλκοολούχο ποτό, με περιεκτικότητα σε οινόπνευμα παρόμοια με αυτή της μπίρας.

Οι ερευνητές ωστόσο προειδοποιούν, ότι έστω και αν οι άνθρωποι έχουν κάποιες εκ γενετής τάσεις να καταναλώνουν αλκοόλ, αυτό σίγουρα θα πρέπει να γίνεται με μέτρο. Για να μην μοιάσουμε τελικά με τα χάμστερ, εννοώ αυτά τα δημοφιλή τρωκτικά κατοικίδια ζώα που χαίρουν της ιδιαίτερης συμπάθειας όσων ερευνητών ασχολούνται με το οινόπνευμα. Πίνουν οινόπνευμα όποτε τους δοθεί η δυνατότητα και δικαίωμα επιλογής Αν τους δώσετε, για παράδειγμα, ένα μπουκάλι με νερό και ένα μπουκάλι με οινόπνευμα, θα επιλέξουν πάντα το οινόπνευμα παρά το νερό.

Οι ερευνητές έχουν εντοπίσει και έχουν αποδώσει αυτήν την προτίμηση των χάμστερ στις φυσικές συνήθειες τους. Τα ζώα αυτά μαζεύουν φρούτα όλο το καλοκαίρι και τα φυλάγουν για αργότερα θάβοντάς τα κάτω από τη γη, όπου τα φρούτα ζυμώνουν. Τώρα θα μπορούσε κάποιος να ρωτήσει πώς μπορούν τα χάμστερ και βρίσκουν χειμωνιάτικα την κρύπτη των αποθεμάτων του περασμένου καλοκαιριού; Οι ερευνητές απαντούν ότι τα ζώα αυτά ανέπτυξαν μεγαλύτερη ευαισθησία στη γεύση και στο άρωμα των φρούτων που αρχίζουν να χαλνούν, δηλαδή που αρχίζουν να ζυμώνουν. Ο οργανισμός τους επίσης ανέπτυξε και τον απαραίτητο εξοπλισμό για να μεταβολίζει μεγάλες δόσεις οινοπνεύματος. Το συκώτι του χάμστερ είναι πέντε φορές μεγαλύτερο από το μέγεθος ενός ανθρώπινου συκωτιού σε σύγκριση με τα άλλα κοιλιακά όργανα. Το μεγαλύτερο μέρος των εντοσθίων αυτού του ζώου καλύπτεται από το συκώτι.

Πίσω από αυτή τη θαυμαστή συμπεριφορά των χάμστερ κρύβεται το πανάρχαιο κόλπο της ζύμωσης, το οποίο στο γενικότερο ορισμό του σημαίνει την παραγωγή ενέργειας από τη ζάχαρη χωρίς τη χρησιμοποίηση οξυγόνου. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να γίνει αυτό: ακόμη και τα κύτταρα των μυών μας αποκτούν την αναγκαία ενέργεια εφαρμόζοντας την αναερόβια ζύμωση, όταν για παράδειγμα σηκώνουν βάρη. Η ζύμωση στη φύση που παράγει την αιθανόλη, τον τύπο οινοπνεύματος δηλαδή που πίνουμε, είναι αποτέλεσμα της εργασίας των κυττάρων των ζυμομυκήτων, τα οποία επιτίθενται πάνω σε οποιαδήποτε κατάλληλη πηγή ζάχαρης και αρχίζουν τη μετατροπή της, με σκοπό να αποκτήσουν ενέργεια που είναι απαραίτητη για την ύπαρξή τους. Οι ζυμομύκητες, διασπώντας τον σκελετό των σακχάρων, εκτός από την ενέργεια που παίρνουν, παράγουν δύο βασικά προϊόντα: την αιθανόλη, δηλαδή το οινόπνευμα και το διοξείδιο του άνθρακα, το οποίο είναι και η αιτία που φουσκώνει το ψωμί όπως και επίσης οι φυσαλίδες στη σαμπάνια. Το οινόπνευμα γι’ αυτούς δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα απόβλητο.

Αχ, κι όμως αυτό το απόβλητο, κάνει τους ανθρώπους να τραγουδούν. Ένα μόριο οινοπνεύματος αποτελείται από άτομα υδρογόνου και οξυγόνου που συνδέονται πάνω σε μια αλυσιδωτή βάση από δυο άτομα άνθρακες, όπου η ομάδα του υδροξυλίου, επιτρέπει στο μόριο να αναμειγνύεται εύκολα με το νερό. Η ομάδα του υδροξυλίου επιτρέπει έτσι στο οινόπνευμα να πηγαίνει σε οποιοδήποτε κύτταρο του σώματος που έχει νερό, που αυτό σημαίνει ότι το οινόπνευμα πηγαίνει σε κάθε ιστό του σώματος.

Ο εγκέφαλος είναι ένα ιδιαίτερα “καλολαδωμένο” όργανο, έτσι το οινόπνευμα εύκολα εισχωρεί εκεί μέσα, προκαλώντας τρελά πράγματα. Υποκινεί την έκκριση της ντοπαμίνης, μιας νευροχημικής ουσίας που συνδέεται με το αντανακλαστικό σύστημα του εγκεφάλου. Αναστέλλει τα ενισχυτικά κυκλώματα του εγκεφάλου και διεγείρει τα κυκλώματα ύγρανσής του. Αλλάζει τις μεμβράνες των νευρώνων και τη διακίνηση σημαντικών ιόντων όπως του ασβεστίου και του νατρίου στα νευρωνικά άκρα. Υποκινεί όπως η κοκαΐνη και καταθλίβει όπως το βάλιουμ. Κάνει τον ντροπαλό να γίνεται πολυλογάς, τον αδέξιο χαριτωμένο και τον χειριστή ενός τροχοφόρου οχήματος πολύ επικίνδυνο.

Το φάρμακο λοιπόν μπορεί να γίνει δηλητήριο. Όπως πάντα όμως, είναι η υπερβολική δόση που κάνει μια ουσία να μετατρέπεται σε δηλητήριο, γι’ αυτό ας μην κατηγορούμε το κρασί για τα λάθη των ανθρώπων. Ας προσπαθήσουμε να ενημερώσουμε τη νεολαία και κάθε φίλο του κρασιού, ότι η καλύτερη λύση για την αποφυγή των δυστυχημάτων είναι η εκτίμηση προς το κοινωνικό σύνολο, προς τον εαυτό μας και προς το κρασί. Είναι η μόρφωση και η γνώση, είναι ο σεβασμός σε ένα προϊόν που έσωσε την ανθρωπότητα από την καταστροφή και που τη συνοδεύει για χιλιάδες χρόνιας, δίνοντάς της χαρά και ευτυχία. Το κρασί είναι μυστήριο, είναι απόλαυση, είναι το αρχαιότερο φάρμακο, προάγει τη φιλία και τη συντροφικότητα. Είναι το ποτό των θεών και των ανθρώπων, φτάνει να το απολαμβάνουμε με μέτρο, με σύνεση και με σοφία.

Κυριάκος Δ. Παπαδόπουλος

Oινολόγος και συγγραφέας τεχνικών και ιστορικών βιβλίων.

Gallery

Search keyword

Search products